ما در سال هایی که در حوزه واردات، صادرات و مذاکره با تأمینکنندگان و خریداران خارجی فعالیت داشتهایم، بارها با قراردادهایی مواجه شدهایم که تنها به دلیل انتخاب نادرست یکی از اصطلاحات اینکوترمز(Incoterms)، به اختلاف، تأخیر یا هزینههای پیشبینینشده منجر شدهاند. همین تجربه به ما نشان داد که آشنایی با اینکوترمز، یک دانش تخصصی صرف نیست؛ بلکه ضرورتی برای هر فعال تجارت بینالملل است. به همین دلیل در این مطلب از پیلار مگ، تلاش کردهایم قواعد اینکوترمز به زبانی ساده، دقیق و کاربردی توضیح دهیم و به این سوال که اینکوترمز چیست و انواع آن کدامند؟ پاسخ دهیم.
اینکوترمز چیست؟
اینکوترمز که در بعضی جاها به آن اصطلاحات بینالمللی بازرگانی، هم می گویند، در واقع مجموعهای از قوانین استاندارد است که توسط اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) تدوین شده و وظایف، هزینهها و مسئولیت های خریدار و فروشنده را در معاملات بینالمللی مشخص میکند. به زبان ساده، اینکوترمز تعیین میکند هر یک از طرفین قرارداد تا چه مرحلهای مسئول حمل کالا، پرداخت هزینهها، انجام تشریفات گمرکی و پذیرش ریسک هستند؛ موضوعی که باعث شفافیت بیشتر قراردادها و کاهش اختلافات تجاری میشود.
جالبه بدانید که اینکوترمز یک مخفف از یک جمله انگلیسی است.
(Incoterms)International Commercial Terms
کاربردهای اینکوترمز
مهمترین کاربردهای اینکوترمز عبارتند از:
- تعیین مسئولیت خریدار و فروشنده در هر مرحله از حمل و تحویل کالا
- مشخص کردن تقسیم هزینهها مانند حملونقل، بیمه، بارگیری، تخلیه و تشریفات گمرکی
- تعیین نقطه انتقال ریسک از فروشنده به خریدار
- کاهش اختلافات و سوءتفاهم های تجاری از طریق استفاده از قوانین استاندارد بینالمللی
- تسهیل تنظیم قراردادهای بینالمللی و ایجاد شفافیت در معاملات
- کمک به انتخاب روش مناسب حملونقل و مدیریت بهتر فرآیند صادرات و واردات
مسئولیتها و تعهدات اصلی در قوانین اینکوترمز
اینکوترمز مشخص میکند که در هر مرحله از معامله، چه مسئولیتهایی بر عهده خریدار و چه تعهداتی بر عهده فروشنده است. مهمترین مواردی که در قوانین اینکوترمز تعیین میشوند عبارتاند از:
- نقطه تحویل (Point of Delivery): مشخص میکند فروشنده در چه مکان و مرحلهای کالا را به خریدار تحویل میدهد
- انتقال ریسک (Transfer of Risk): تعیین میکند از چه نقطهای مسئولیت خسارت یا مفقود شدن کالا از فروشنده به خریدار منتقل میشود.
- هزینههای حملونقل (Transportation Costs): مشخص میکند هزینه حمل کالا تا مقصد بر عهده کدام طرف است.
- تشریفات صادرات و واردات (Export & Import Formalities): مسئولیت انجام امور گمرکی، اخذ مجوزها و پرداخت عوارض صادرات و واردات را تعیین میکند.
- هزینه بیمه (Insurance Costs): مشخص میکند تهیه بیمه بار و پرداخت هزینه آن بر عهده خریدار است یا فروشنده.
- بارگیری و تخلیه کالا (Loading & Unloading): تعیین میکند هزینه و مسئولیت بارگیری یا تخلیه کالا در مبدأ و مقصد با کدام طرف قرارداد است.
آیا استفاده از اینکوترمز باعث حذف اختلافات تجاری میشود؟
دقیقا اکثر شما عزیزان بعد از خواندن کاربرد و تعهداتی که در اینکوترمز هست، فکر میکنید که قواعد اینکوترمز تمام اختلافات احتمالی را از بین میبرد ولی باید بدانید که موضوعاتی مانند کیفیت کالا، شرایط پرداخت، ضمانت نامه ها، زمان تحویل یا انتقال مالکیت باید بهطور جداگانه در قرارداد ذکر شوند. در ادامه این مطلب بیشتر راجب محدودیت های اینکوترمز صحبت خواهیم کرد پس تا پایان این مطلب همراه ما باشید.
دستهبندی اینکوترمز 2020
قواعد اینکوترمز 2020 در مجموع شامل 11 اصطلاح تجاری هستند. در ادامه برای درک بهتر شما عزیزان جدول اینکوترمز 2025 را برای شما آماده کردیم.
| قانون اینکوترمز | نوع حمل | هزینه حمل | بیمه | ترخیص صادرات | ترخیص واردات | انتقال ریسک |
|---|---|---|---|---|---|---|
| EXW | همه روشها | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار | محل فروشنده |
| FCA | همه روشها | طبق توافق | خریدار | فروشنده | خریدار | تحویل به حملکننده |
| CPT | همه روشها | فروشنده | خریدار | فروشنده | خریدار | تحویل به حملکننده |
| CIP | همه روشها | فروشنده | فروشنده | فروشنده | خریدار | تحویل به حملکننده |
| DAP | همه روشها | فروشنده | طبق توافق | فروشنده | خریدار | محل مقصد (قبل از تخلیه) |
| DPU | همه روشها | فروشنده | طبق توافق | فروشنده | خریدار | پس از تخلیه در مقصد |
| DDP | همه روشها | فروشنده | طبق توافق | فروشنده | فروشنده | محل مقصد نهایی |
| FAS | دریایی | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار | کنار کشتی |
| FOB | دریایی | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار | روی عرشه کشتی |
| CFR | دریایی | فروشنده | خریدار | فروشنده | خریدار | روی عرشه کشتی |
| CIF | دریایی | فروشنده | فروشنده | فروشنده | خریدار | روی عرشه کشتی |
همانطور که احتمالاً در جدول هم مشاهده کردید، این قواعد به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
۱- قواعد قابل استفاده برای همه شیوههای حملونقل
این گروه در حملونقل زمینی، هوایی، ریلی، دریایی و حملونقل ترکیبی قابل استفاده هستند.
- EXW (Ex Works)
- FCA (Free Carrier)
- CPT (Carriage Paid To)
- CIP (Carriage and Insurance Paid To)
- DAP (Delivered at Place)
- DPU (Delivered at Place Unloaded)
- DDP (Delivered Duty Paid)
۲- قواعد مخصوص حملونقل دریایی و آبراههای داخلی
این اصطلاحات تنها زمانی استفاده میشوند که تحویل کالا از طریق کشتی یا آبراه های داخلی انجام شود.
- FAS (Free Alongside Ship)
- FOB (Free on Board)
- CFR (Cost and Freight)
- CIF (Cost, Insurance and Freight)
محدودیتهای اینکوترمز
همان طور که در بالاتر هم اشاره کردیم، با وجود اینکه اینکوترمز به شفافسازی مسئولیتها، هزینهها و انتقال ریسک در معاملات بینالمللی کمک میکند، اما تمامی جنبههای یک قرارداد تجاری را پوشش نمیدهد. این قواعد درباره انتقال مالکیت کالا، نحوه پرداخت، شرایط دقیق بیمه یا حل اختلافات حقوقی تصمیمگیری نمیکنند و این موارد باید بهصورت جداگانه در قرارداد بین خریدار و فروشنده مشخص شوند. همچنین در قوانین CIF و CIP اگرچه فروشنده موظف به تهیه بیمه است، اما جزئیات پوشش بیمه و شرایط آن باید بهطور مستقل مورد توافق طرفین قرار گیرد.
نکته مهم دیگر این است که قوانین اینکوترمز همیشه بر مقررات داخلی کشورها اولویت ندارند. برای مثال، در برخی کشورها مانند هند، عوارض گمرکی بر اساس ارزش CIF کالا محاسبه میشود، در حالی که در آفریقای جنوبی مبنای محاسبه عوارض، ارزش FOB است. به همین دلیل، طرفین قرارداد باید علاوه بر انتخاب صحیح اینکوترمز، قوانین گمرکی و تجاری کشور مبدأ و مقصد را نیز بررسی کنند تا از بروز هزینههای پیشبینینشده یا اختلافات حقوقی جلوگیری شود.
چگونگی استفاده از اینکوترمز
برای استفاده صحیح از اینکوترمز، تنها انتخاب یکی از اصطلاحات کافی نیست؛ بلکه باید نسخه اینکوترمز و محل دقیق تحویل کالا نیز در قرارداد ذکر شود. برای مثال، نوشتن FOB Bandar Abbas, Incoterms 2020 بسیار دقیقتر و معتبرتر از درج عبارت FOB بهتنهایی است. همچنین انتخاب هر قانون باید با توجه به نوع کالا، روش حملونقل و توافقات خریدار و فروشنده انجام شود.
در نهایت، آشنایی با مفاهیم اینکوترمز برای تمامی فعالان حوزه واردات، صادرات و حملونقل بینالمللی ضروری است. استفاده صحیح از این قواعد، علاوه بر شفافسازی مسئولیتها و کاهش اختلافات، به مدیریت بهتر هزینهها و ریسکهای تجاری کمک میکند و باعث میشود قراردادهای بینالمللی با اطمینان و دقت بیشتری اجرا شوند.
الگوی استاندارد نوشتن اینکوترمز در قرارداد
برای جلوگیری از هرگونه ابهام، اصطلاح اینکوترمز باید همراه با محل دقیق تحویل کالا و نسخه اینکوترمز در قرارداد درج شود. فرمول استاندارد به شکل زیر است:
[قانون اینکوترمز] + [محل دقیق تحویل] + Incoterms 2020
چند مثال:
- FCA Seller’s Warehouse, Tehran, Iran – Incoterms 2020
- FOB Shahid Rajaee Port, Bandar Abbas, Iran – Incoterms 2020
- DAP Buyer’s Warehouse, Muscat, Oman – Incoterms 2020
مرسومترین اینکوترمز برای واردات و صادرات در دنیا کدام است؟
پاسخ قطعی برای این سؤال وجود ندارد، زیرا انتخاب اینکوترمز به عواملی مانند نوع کالا، کشور مبدأ، تجربه خریدار، روش حملونقل و توافق طرفین بستگی دارد. با این حال، CIF، FOB، CFR و FCA از رایجترین اینکوترمزهای مورد استفاده در واردات بینالمللی هستند و هرکدام در شرایط خاص مزایای خود را دارند. در بحث صادرات هم بیشتر از EXW، FCA، FOB، CIF و DAP بیشترین استفاده میشود. بسیاری از شرکتهای صادراتی تلاش میکنند مسئولیت خود را تا حد امکان محدود نگه دارند، در حالی که برخی دیگر برای ارائه خدمات بهتر، اینکوترمزهایی با تعهد بیشتر را انتخاب میکنند
بهترین اینکوترمز برای واردات کالاهای گروه شیمیایی چیست؟
انتخاب اینکوترمز مناسب به نوع ماده شیمیایی، شرایط حمل، قوانین کشور مقصد و توانایی خریدار در مدیریت حملونقل بستگی دارد. با این حال، برای بسیاری از واردات مواد شیمیایی، CFR (Cost and Freight) یکی از گزینههای مناسب محسوب میشود؛ زیرا فروشنده هزینه حمل دریایی تا بندر مقصد را پرداخت میکند و خریدار میتواند بیمه و تشریفات واردات را مطابق نیاز خود مدیریت کند. این روش معمولاً تعادل مناسبی بین هزینه، کنترل و ریسک ایجاد میکند.
بهترین اینکوترمز برای صادرات کالاهای گروه شیمیایی از ایران چیست؟
در بسیاری از معاملات صادراتی مواد شیمیایی از ایران، EXW (Ex Works) یکی از گزینههای مناسب برای فروشنده محسوب میشود. در این روش، فروشنده کالا را در محل خود تحویل میدهد و مسئولیت حمل، بیمه، صادرات و سایر مراحل بر عهده خریدار قرار میگیرد. این موضوع باعث کاهش ریسک و مسئولیت فروشنده، بهویژه در شرایط محدودیتهای حملونقل و تحریمها، میشود. البته در نهایت انتخاب اینکوترمز باید با توافق طرفین و شرایط هر معامله انجام شود.
آیا تحریمهای بینالمللی در انتخاب اینکوترمز تأثیر دارند؟
بله. تحریمهای بانکی، بیمهای و حملونقل میتوانند انتخاب اینکوترمز را تحت تأثیر قرار دهند. در تجارت با ما ایرانی ها، بسیاری از شرکتها ترجیح میدهند از شرایطی مانند FCA، FOB یا CPT استفاده کنند تا مسئولیت حمل، بیمه و انتخاب شرکتهای لجستیکی را بهتر مدیریت کنند. البته باز هم تاکید می کنم، انتخاب نهایی باید با توجه به شرایط معامله، کشور مقصد و محدودیتهای موجود انجام شود.
تفاوت FOB و CIF چیست و کدام برای تجار ایرانی مناسبتر است؟
تفاوت اصلی FOB و CIF در این است که در FOB، فروشنده کالا را روی کشتی در بندر مبدأ تحویل میدهد و از آن پس هزینه حمل، بیمه و سایر مسئولیتها بر عهده خریدار است؛ اما در CIF، فروشنده علاوه بر تحویل کالا روی کشتی، هزینه حمل دریایی و بیمه تا بندر مقصد را نیز پرداخت میکند، هرچند ریسک در هر دو اینکوترمز از زمان بارگیری روی کشتی به خریدار منتقل میشود. برای اکثر تجار و صادرکنندگان ایرانی، FOB معمولاً گزینه مناسبتری است؛ زیرا با توجه به محدودیتهای ناشی از تحریمها، تأمین کشتی، بیمه و پرداختهای بینالمللی در قراردادهای CIF میتواند پیچیدهتر و پرهزینهتر باشد.
صادرات گروه شیمیایی نیازمند انتخاب اینکوترمز مناسب است
در صادرات محصولاتی مانند حلالها، افزودنی ها، کالاهای پتروشیمی و حتی رنگ و رزین، انتخاب اینکوترمز مناسب تأثیر مستقیمی بر هزینه حمل، مسئولیت بیمه، ترخیص کالا و مدیریت ریسک دارد. اگر برای صادرات محموله خود به عراق، ترکیه، امارات، عمان یا سایر کشورها نیاز به مشاوره دارید، کارشناسان پیلار تجارت آماده بررسی شرایط و ارائه راهکار مناسب به شما عزیزان هستند.
پیلار تجارت چگونه در صادرات به شما کمک می کند؟
✅ انتخاب مناسبترین اینکوترمز
✅ تأمین مواد اولیه شیمیایی
✅ هماهنگی حمل بینالمللی
✅ تهیه اسناد صادراتی
سوالات متداول
آیا اینکوترمز مسئولیت انتقال مالکیت کالا را مشخص میکند؟
خیر. اینکوترمز تنها مسئولیتهای مربوط به حملونقل، تحویل کالا، تقسیم هزینهها و انتقال ریسک را مشخص میکند و درباره انتقال مالکیت کالا تصمیمی نمیگیرد. زمان انتقال مالکیت معمولاً در قرارداد خرید و فروش یا بر اساس قوانین حاکم بر قرارداد تعیین میشود.
آیا اینکوترمز هزینه بیمه را همیشه مشخص میکند؟
خیر. تنها در اینکوترمزهای CIF و CIP فروشنده موظف است بیمه حمل کالا را تهیه و هزینه آن را پرداخت کند. در سایر اینکوترمزها، تهیه بیمه الزامی نیست و مسئولیت آن بر اساس توافق طرفین یا شخصی که ریسک حمل را بر عهده دارد، تعیین میشود.
آیا میتوان برای حمل هوایی از FOB استفاده کرد؟
خیر. اینکوترمز FOB فقط برای حمل دریایی و آبراههای داخلی طراحی شده است و برای حمل هوایی، ریلی یا جادهای مناسب نیست. در این موارد معمولاً از FCA استفاده میشود، زیرا برای تمامی شیوههای حملونقل قابل استفاده است.
آیا انتخاب اشتباه اینکوترمز میتواند باعث افزایش هزینه واردات یا صادرات شود؟
بله. انتخاب نادرست اینکوترمز میتواند منجر به پرداخت هزینههای اضافی، تأخیر در حمل یا ترخیص کالا، بروز اختلاف بین خریدار و فروشنده و افزایش ریسکهای تجاری شود. به همین دلیل، انتخاب اینکوترمز باید با توجه به نوع کالا، روش حمل، مقصد و شرایط قرارداد انجام شود.